Gebe kalınca değil, öncesinde muayene
Nasıl ki çocuklukta değil, gebelikte, gençlikte değil, çocuklukta, yaşlılıkta değil, gençlikte sağlığımıza yatırım yapmamız gerekiyorsa aynı şekilde gebe kaldıktan sonra değil, öncesinde hekime gitmeliyiz.
Genç kadınların her 3 tanesinden birisinde gebelik sırasında olumsuzluğa neden olabilecek ve önlenebilir bir risk faktörü vardır. Önce sağlıklı yaşam tarzı, ideal kilo, sigara ve alkolün bırakılması, varsa alınmakta olan ilaç veya bitkisel gıda desteklerinin hatta vitamin veya minerallerin, bulaşıcı sarılık (Hepatit B), kızamıkçık gibi virütik hastalıklardan korunma amaçlı aşılar gözden geçirilmesi, en azından gebe kalınmadan once folik asid desteği (400 mcg’dan yüksek olmamak koşulu ile) başlanması önemlidir. Tetanoz, difteri ve boğmaca (Tdap) karma aşısının önceden ne zaman yapıldığına bakılmaksızın her gebelikte 20 haftadan itibaren tekrarlanması uygun olur. Kızamık, kabakulak, kızamıkçık (MMR) aşısı ve su çiçeği (varicella) aşısı ise canlı virus aşıları olduklarından aşıdan en az 1 ay sonra gebelik planlaması önerilir. Hepatit B aşısı gerekirse gebelikte yapılabilir. Salgın dönemlerinde COVID 19 ve nezle, grip için influenza aşısı gebelik süresince her hangi bir ayda yapılabilir ve yapılmalıdır. HPV aşısı gebelikte yapılmamalıdır.
Temel prensip gebelikten once gereksiz bir vitamin ya da mineralin boyasının bile kan dolaşımına karışmasının önlenmesidir. Gebelikte bebeği de enfekte edebilecek AIDS virüsü (HIV), Sifiliz vb. cinsel geçebilen hastalıkların taranması esastır.
Gebeliği olumsuz etkileyebilecek annenin kronik hastalıkları varsa kontrol altına alındıktan sonra gebeliğe izin verilmelidir. Plansız, kaza gebeliklerinde doğum sonrası depresyon, erken doğum, bebekte düşük doğum ağırlığı olasılığı, planlanmış gebeliklerden daha yüksektir. Kilosu fazla kadınların gebeliklerinde şeker hastalığı, yüksek kan basıncı, sezaryen ile doğum olasılıkları fazladır.
Gebelik ve doğumlar arasındaki süre 6 aydan kısa ise ve anne yaşı 35 ve üzerinde ise düşük, erken doğum, düşük doğum ağırlığı, anne karnında bebek ölümü ve bebeklerde doğuştan anormallik olasılıkları önemli ölçüde artar. İdeal kadın yaşı 35 öncesi, doğum aralığı ise en az 2 yıldır. Değişen yaşam koşulları şimdilerde gebeliklerin 35 yaş sonrasına ertelenmesini gerektiriyor ve tabii ki bu gebelikler sağlıklı bebek doğumları ile sonuçlanıyor ise de gebelik öncesinden daha yakın takip ve özel testler ile bir yönetim planlaması yapılması gereklidir.
Gebelik öncesi temel muayene ve sağlık testlerinin yapılmasından sonra şartlar uygunsa 35 yaşından önceki kadınlar için 1 yıl, 35 yaştan itibaren 6 ay, 40 yaştan itibaren 3 aylık bir gebelik deneme süreci yeterlidir. Bu sürelerde gebelik gerçekleşmemesi durumunda ise çiftler daha fazla gecikmeden değerlendirilmelidirler.
Gebelikte alınması durumunda bebeğe zararlı olabilecek pek çok ilaç vardır. Bu konu ayrı bir söyleşide ele alınacaktır. Sadece otizm ile ilişkisi uzun süredir tartışılan asetaminofen (Parol, Minoset, Calpol, Aferin ve Tylol vb) maddesinin rahatlıkla gebelikte kullanılabileceğini söylemekle yetiniyorum.
Anne ve babanın taşıyabilecekleri genetik hastalıkların bebeğe geçişi konusu önemle ele alınmalıdır. Özellikle akraba evliliklerinin yaygın olduğu ülkemizde gebelik öncesinde bu konuya odaklanılması şarttır.
İdeal kiloda gebe kalınması pek çok olası gebelik riskini ortadan kaldırır. Önemli olan gebe kalmak değil, sağlıklı bir süreç sonrası sağlıklı bebek doğurulmasıdır. Kilonuz fazla ise (vücut kitle indeksi 25 ve üzeri) gebe kalmakta acele etmeyiniz.
Gebelik sürecinde artan kan hacmi nedeniyle tüm organlara özellikle kalp ve damar sistemine aşırı yük biner. Bu nedenledir ki her bir gebelik ve doğum kadının sağlığı için bir risktir. Her bir doğum kadın için sağlığından fedakarlıktır. Gebelik sürecinde kan pıhtılaşması artar. Özellikle pıhtılaşmaya meyilli genetik taşıyıcılık varsa gebelik sürecinde ve doğum sonrasında damar tıkanıklığı ve pıhtı atmayla giden inme, hayati tehlike oluşturabilir. Kendimize yapabileceğimiz en değerli yatırım sağlığımıza yaptığımızdır. Yaşamın bir sonraki evresi için bir öncesinden hazırlık yapılmalıdır.
Prof. Dr. Kutay Biberoğlu
06.05.2026
Ankara