KAHVE, ÇAY İÇMEK DEMANS RİSKİNİ AZALTIR MI?
JAMA şubat 2026 baskısında çay ve kahve tüketiminin bilişsel fonksiyonlara etkisi yayımlandı. Bilindiği gibi kahve kafein, polifenol, klorojenik asid ve kateşinler içerir. Çayda daha az da olsa kafein yanında epigallokateşin-3-gallat ve L-theanin mevcuttur. Teorik olarak bu biyoaktif bileşimler bağışıklığı artırarak, sinir hücrelerindeki oksidatif stresi ve inflamasyonu azaltarak, Alzheimer’den sorumlu amiloid ve Tau üzerinden sinir sisteminde koruma sağlayabilir. Ayrıca insulin hassasiyetini, şeker hastalığına yatkınlığı ve damar fonksiyonlarını düzeltip bunamadan ve kalp ve damar hastalıklarından da koruyabilir. İlk defa bu çalışmada 4,5 milyona yakın kadın ve erkek birey 43 yıl izlenmiş ve sonuçta kahve, çay ve kafein tüketiminin bunama riskini azalttığı ve bilişsel fonksiyonları düzelttiği saptanmıştır. Ortalama günde 2-3 kupa (su bardağından 40 ml daha büyük) kafeinli kahve veya 1-2 kupa çay veya 300 mg kafein tüketenlerin çay, kahve, kafein içmeyenlere kıyasla bunama riskinin yüzde 10 daha düşük olduğu gösterilmiş. Daha yüksek dozda tüketim ise yararlı etkiyi artırmadığı gibi, uyku sorunları ve anksieteye yol açmış. Dekafeine yani kafeini alınmış kahve ise aynı yararlı etkiyi göstermemiş.
Konuyla doğrudan ilişkili olmasa da hastaların sıkça sordukları sorulara cevap olarak gebelikte kahve veya çay tüketiminin günde 2 kupadan fazlasının önerilmediğini, düşük ve gelişme yavaşlamasına yol açabileceğini ve anne karnındaki bebeği sıkıntıya sokabileceğini söyleyebilirim.
Doğrudan konu başlığı ile ilgili değil ama yine JAMA 2026 mart sayısında İsveçten gelen bir çalışmada ortalama 71 yaştaki 2157 bireyde protein tüketimi ile Alzheimer riski arasındaki ilişki araştırılmış. Alzheimer için yüksek risk faktörü olan APOE43/44 genotipi taşıyanlarda bile günde 1 öğün kırmızı et protein tüketiminin hem bilişsel fonksiyonları düzelttiği hem de Alzheimer riskini azalttığı gösterilmiş. İşlenmiş et yiyenlerde aksine bunama riski daha yüksek. Biliyorsunuz ki genel kanı yüksek et tüketiminin sağlıksız yaşlanma için bir risk faktörü oluşturduğu yönündedir. Oysa buna aykırı olarak ilk defa İsveç çalışmasında Alzheimer yüksek riski taşıyanlarda bile kırmızı etin bunama için koruyucu olduğu gösterilmiş.
Çay kahve keyfiniz bol olsun. Proteini de ihmal etmeyin.
Prof. Dr. Kutay Biberoğlu
21.03.2026
Ankara