Neden kadın sağlığı yerine genel olarak insan sağlığından bahsetmiyoruz? Kadın ve erkek sağlığı farklı mı? Evet kesinlikle. Yakın geçmişe kadar aynı varsayılarak tüm bilimsel araştırmalar, hayvan deneyleri, hatta doku ve hücreler bile erkek cinsleri üzerinde yapılıyor, sonra bulgular her 2 cinse de genelleniyordu. Oysa bugün biliyoruz ki her iki cinsin de farklı biyolojik özellikleri, hastalıklara hatta verilen tedavilere bile olumlu ya da olumsuz yönde farklı tepkileri var.
Ömür boyu sağlıklı yaşamı yöneten faktörlerin başında aileden taşınan genetik özellikler, aynı zamanda çevresel faktörler, beslenme ve spor, sağlık kurumlarına erişim koşulları, yaşadığınız toplumda sosyal destek sistemlerinin düzeyi gelir. Bunlar içinde genetik altyapı dışında diğer faktörlerin tümü bilinçli bir birey tarafından yönetilebilir.
Kadın sağlığının bir numaralı düşmanı, ne kanser, ne kırıklar ne de Alzheimer vb. bilişsel hastalıklardır. Bir numara kalp hastalıklarıdır. Her 3 kadın ölümünden bir tanesinin nedeni kalp hastalığıdır. Kalp hastalığı özellikle kadınlar için “sessiz katil”dir. Kalp hastalığı örneğin enfarktüse yol açan koroner kalp hastalığı yakınmaları erkekte kola yayılan tipik göğüs ağrısı, göğüste ağırlık hissi, kolda uyuşma iken kadında yorgunluk hissi, üst karın, boyun, çene veya boyun ağrısı, bulantı, baş dönmesi, terleme, nefes darlığı, alt bacak, ayak bileği, ayak sırtında şişlik ile birlikte görülür. Yüksek kan basıncı, şeker hastalığı, kötü beslenme, yüksek kan LDL kolesterol düzeyi, hareketsizlik, şişmanlık, stress, depresyon, erken menopoz (45 yaş öncesi), polikistik over sendromu (adetlerin gecikerek olması, anormal tüylenme, yüksek kan androjen düzeyleri, insulin rezistansı), erken doğum yapma, gebelik hipertansiyonu öyküsü, sigara ve alkol tüketimi kalp damar hastalıkları için risk faktörleridir.
Kadınlarda en sık 5.nci ölüm nedeni olan inme semptomları da daha sessizdir. Denge kaybı, görme yetisinde sınırlanma, yüz görünümünde asimetri (yüz felci), kolda güçsüzlük, konuşma güçlüğü, şiddetli baş ağrısı, genel halsizlik, güçsüzlük, nefes darlığı, göüs ağrısı, bulantı, kusma, zihin bulanıklığı, hıçkırık nöbetleri gizli, inme öncesi uyarıcı belirtiler olabilir.
Kalp Damar hastalığı önlemi –
Kan basıncınızı ölçün. Hipertansiyon yakınmaya yol açmadan kalbinizi zayıflatır. En az haftada 3-4 gün, 30 dakikadan az olmayacak şekilde yürüyüş, sebze, meyve ve tahıl ağırlıklı beslenme, kan damarlarını daraltan sigaradan uzak durma, günlük stress ile başetme yöntemleri hayati önem taşır. Düzenli aralıklarla sağlık kontrolundan geçmek esastır.
Kadınlar erkeklere kıyasla depresyona ve ayrıca anksieteye 2 kat daha fazla yatkındır. Kadınlar özellikle ergenlik, doğum sonrası, menopoz, major stress anlarında depresyon riski altındadır. Anksiete ise günlük basit ve rutin işleri bile endişe kaynağı olarak algılar. Ani ve yoğun korku hissi panik atak şeklinde ortaya çıkar. Sosyal çevrelere girme korkusu ve fobiler takip eder. Kadında zihinsel sağlık sorunları genç yaşlarda başlar ve tedavi edilmezse yaşam boyu surer.
Gebelik ve doğum kadına özgü ekstra sağlık riskleri yükler. Her gebelik ve doğum kadının kendi sağlığı için bir risktir, dolayısıyla sağlığından taviz vermek, fedakarlık yapmaktır.
Anoreksi ve bulimia gibi yeme bozuklukları hemen daima kadınlarda olur. Tüm bu mental sağlık sorunlarında profesyonel yardım almak esastır.
Meme Kanseri
Deri kanserinden sonra ikinci en sık kadın kanseri. Akciğer kanserinden sonraki en öldürücü ikinci kanser. En sık görüldüğü ortanca yaş 62. Kadınların yakalanma riski %13 (8 de 1). 39 tanesinden bir tanesi (%2.1) ölür. Görülme sıklığı yılda %0.5 artıyor. Tarama, tanı ve tedavideki düzelmeye bağlı olarak 1989-2020 arasında ölüm %43 azaldı.
En sık demans nedeni Alzheimer. Ortalama 65 yaşlarında başlıyor. İsimleri ve yüzleri unutmak, günlük aktiviteleri, giyinmeyi, hasap yapmayı unutmak belirtiler arasında
Yaşa gore sağlık taramaları :
18-39 yaş
Kan basıncı ölçümü – yılda bir kaç kez
Kan örneğinde kolesterol ölçümü– normalse her 5 yılda bir
Pap Smear- 21 yaşından itibaren 65 yaşa kadar her 3 yılda bir, daha da iyisi 25 yaştan itibaren en sık cinsel geçişli hastalık olan HPV-DNA testi her 5 yılda 1
40-64 yaş
Mammogram- 40-50 yaş arası yılda bir, 50-75 yaş arası 2 yılda bir
Kemik mineral dansitesi (DEXA) – sadece özellikle osteoporoz riski varsa
Diyabet taraması – her 3 yılda bir
Kolon kanseri taraması- 45-50 yaştan itibaren 5 yılda bir
³65 yaş
Kemik mineral dansitesi (DEXA)- 2-3 yılda bir
Göz muayenesi- 1-2 yılda bir
İşitme testi- problem varsa
Önceden yapılmış tüm taramaların uygun aralarla tekrarı
Kadınların özellikle dikkat etmeleri gereken önlemler
*kilonun optimal tutulması
*çalışma mesaisinin gece saatlerinde olmaması
*alkol ve sigaranın tüketilmemesi
*kahve tüketiminin günde 2 bardağı geçmemesi
*hızlı nefes alıp vermeyi gerektirecek spor aktivitelerinin hafta 5 saati geçmemesi
*çevresel kirlilikten uzak durmak (temizlik malzemeleri, kurşun, pestisid)
*cinsel geçişli hastalıklardan korunma
Prof.Dr. Kutay Biberoğlu
06-01.2026
Ankara